Van wastafeltje tot tablet

De ontwikkeling van het schrijfonderwijs

Leren schrijven was eeuwenlang een moeilijke klus. Het schrijven met een ganzenveer en inkt was een secuur werkje dat je niet zomaar onder de knie had. Leren schrijven was duur en lang niet voor iedereen weggelegd.

‘Pennenconste’

Wastafeltje

In de middeleeuwen leerden de leerlingen eerst schrijven op een wastafeltje. Dit was een houten of metalen plaatje waarop een laagje was werd aangebracht.

Met een stylus, een soort metalen pen, kerfde de leerlingen woorden in de waslaag. Met de platte kant van de stylus konden ze vervolgens de letters weer uitvegen. Als het wastafeltje meerdere malen gebruikt was, kon je de waslaag laten smelten bij het vuur en daarna gladstrijken. Op die manier zag je wastafeltje er weer als nieuw uit!

Tegenwoordig leren kinderen in groep drie tegelijkertijd lezen en schrijven. In de middeleeuwen begonnen kinderen pas met schrijven als ze goed hadden leren lezen en spellen. Pas dan mocht je je aan de ‘pennenconste’ wagen. Allereerst begon je met schrijven op het wastafeltje. Als dat goed ging, kon je aan de slag met ganzenveer en inktkoker. De ganzenveer werd bijgesneden door de onderwijzer. Hoe scherper de punt van de ganzenveer, hoe fijner de letters uiteindelijk werden op papier.

Er moest extra betaald worden voor de schrijfles. Daar bovenop kwamen dan nog de kosten voor de materialen: ganzenveer, papier en inkt. Omdat mooi schrijven echt een vak was, werd regelmatig de hulp ingeschakeld van een schrijfmeester. Hij was gespecialiseerd in het schrijven van prachtige letters en bracht de leerlingen schrijfvaardigheden bij.

Kroontjespen

Aan het begin van de negentiende eeuw verdreef de kroontjespen de ganzenveer uit de scholen. Schrijven daarmee was eenvoudiger, maar nog steeds moest je op een bepaalde manier schrijven om een kliederboel op je blaadje te voorkomen. Het gaatje in de kroontjespen mocht maar voor de helft in de inkt gedoopt worden, anders kreeg je vlekken. Vervolgens hield je de kroontjespen schuin en zette je de letters lichtjes aan: ‘dun op en dik af’.

Schrijfles was voortaan een vast onderdeel van het Nederlandse onderwijs. Ondertussen werd schrijven ook steeds eenvoudiger. De kroontjespen werd ingeruild voor een vulpen, potlood of balpen, en tegenwoordig steeds vaker door computer en tablet.



Met een schone lei beginnen

Als het schrijven met een ganzenveer te lastig bleek, konden leerlingen altijd nog oefenen met lei en griffel. Het leitje was een klein schoolbord waar met de griffel op geschreven kon worden. De geschreven woorden kon je vervolgens gewoon weer uitvegen. Zo kon je weer met een schone lei beginnen!