Achter een gordijn verborgen

Onderwijs voor meisjes

Vandaag de dag studeren meer vrouwelijke dan mannelijke studenten af in het hoger onderwijs. De meisjes hebben de jongens in amper een eeuw tijd razendsnel in weten te halen.

Echtgenote

Anna Maria van Schurman

Anna Maria van Schurman (1607-1678) mocht als eerste vrouw in Europa onderwijs volgen aan een universiteit. Schurman  was een fenomeen: ze beheerste vele talen, tekende, musiceerde, eigenlijk was ze overal goed in. Ze kon zich volop ontwikkelen, maar stuitte daarbij wel op grenzen. Tijdens haar colleges theologie, geneeskunde en letteren moest ze zich achter een gordijn verschuilen. De Universiteit Utrecht was bang dat de jongedame de hoofden van de studenten op hol zou brengen.

Als vrouw was je tot eind negentiende eeuw voorbestemd een goede vrouw voor je man en een goede moeder voor je kinderen te worden. Vrouwen uit de arbeidersklasse moesten wel werken om de huishoudpot te spekken, maar voor vrouwen uit de hogere klassen was het not done betaalde arbeid te verrichten.

Basisonderwijs werd zowel door jongens als meisjes gevolgd, maar de meeste ouders vonden het voldoende als hun dochter een beetje kon lezen en schrijven. Jongedames afkomstig uit de elite gingen soms nog naar een chique Franse school. Daar leerden ze goede manieren, handwerken, boekhouden, moderne talen. Wiskunde of Latijn werd niet nodig gevonden.

De middelbare meisjesschool

Toen midden negentiende eeuw het voortgezet onderwijs zich verder begon te ontwikkelen, ruimde minister Thorbecke ook ruimte in voor speciaal meisjesonderwijs. De mms (middelbare meisjesschool) werd opgericht, de vrouwelijke variant van de hbs (hogere burgerschool). Op de mms werd onderwezen in talen en handwerken. Het ideaalbeeld voor vrouwen bleef immers nog altijd trouwen en kinderen krijgen.

Aletta Jacobs

De eerste feministische golf bracht hier echter al snel verandering in. Vooral Aletta Jacobs (1854-1929) werd een belangrijk rolmodel voor de Nederlandse jonge vrouw. Zij kreeg in 1871 als eerste vrouw toestemming van minister Thorbecke een studie geneeskunde te volgen aan de Universiteit Groningen.

Na haar promotie in 1879 vertrok ze naar Amsterdam waar ze huisarts werd. Zowel in haar praktijk als erbuiten vocht ze als feministe voor de rechten van vrouwen. Nu de weg vrij was gemaakt, besloten steeds meer meisjes naar de hbs, het gymnasium of de universiteit te gaan. Johanna Westerdijk werd in 1917 de eerste vrouwelijke hoogleraar. Gemengd onderwijs, waar jongens en meisjes naast elkaar naar school gingen, werd steeds meer de norm.


Aletta Jacobs

Aletta was de dochter van de joodse huisarts Abraham Jacobs. Ze groeide op met het idee dat ook meisjes zich moeten kunnen ontwikkelen.
‘Van mijn zesde jaar heb ik steeds met de meest mogelijk beslistheid verklaard, dat ik, net als pa en Julius, dokter wou worden. Geen oogenblik is toen of later de gedachte bij mij opgekomen, dat dit voor een meisje moeilijk zou gaan. Hoe kon dat ook? Thuis werd immers tusschen jongens en meisjes geenerlei verschil gemaakt.'